ΑΠΟΨΗ: Στην Κρήτη το 1500 π.Χ. πρωτοεμφανίστηκε ο Τουρισμός

Του Ανδρέα Σπανουδάκη

H λέξη “τουρισμός” πρωτοεμφανίζεται στις αρχές του 15ου αιώνα. αλλά η δραστηριότητα του δεν είναι τόσο πρόσφατη. Αυτή ακολούθησε την εξελικτική πορεία της ανθρωπότητας κατά την διάρκεια των τελευταίων χιλιετηρίδων.

Στην εξάπλωση του τουριστικού φαινομένου κύριο ρόλο έπαιξε η αύξηση του ελεύθερου χρόνου, η άνοδος του βιοτικού επιπέδου, η βελτίωση των μέσων μεταφοράς κ.α. και παράλληλα δημιούργησε σημαντικότατες και πολυεπίπεδες επιδράσεις στην κοινωνία, την οικονομία αλλά και στο φυσικό και πολιτισμικό περιβάλλον των χωρών.

Η διεθνοποίηση του τουρισμού οφείλεται στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Ο πολιτισμός αυτός διεύρυνε και πολλαπλασίασε τους υπάρχοντες από την αρχαιότητα άξονες μεταφοράς και επικοινωνίας των ανθρώπων ωθούμενος από τον πολιτικό, θρησκευτικό, οικονομικό και πολιτιστικό επεκτατισμό.

Ο Τουρισμός, λέξη προερχόμενη από το αγγλικό tour και το γαλλικό tour, κάνει την εμφάνισή του τον 19ο αιώνα, αλλά η δραστηριότητά του έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα. Ο εναλλακτικός (σύγχρονος όρος) που σήμερα επιδιώκεται σε πολλές χώρες όπως και στην Ελλάδα προκειμένου να δώσουν μια άλλη μορφή και “διέξοδο” στο μονοδιάστατο τουριστικό μοντέλο που κυριαρχεί σήμερα, ήταν, από την αρχαιότητα, πρακτική των αρχαίων κοινωνιών.

Τα θρησκευτικά προσκυνήματα συνδύαζαν την περιπέτεια με τη γιορτή, την ευχαρίστηση, την αναψυχή, την συναναστροφή. Στους Δελφούς και στην Ελευσίνα οι θρησκευτικοί τουρίστες επεδίωκαν το ταξίδι, την ανακάλυψη του τοπίου, την επαφή με τους πληθυσμούς των υπαρχόντων οικισμών και την περιπέτεια.

Στα Χανιά στο βόρειο άκρο του ακρωτηρίου Σπάθα υπάρχει ένα μικρό φυσικό λιμανάκι οι Μένιες. Γύρω στο 530 π.Χ. σε παρακείμενο ύψωμα αναπτύχθηκε Ναός αφιερωμένος στη θεά Δίκτυννα ή Βριτόμαρτις που ταυτιζόταν με τη θεά Αρτέμιδα που λατρευόταν σ΄όλο το νησί της Κρήτης. Σ’ αυτό το προσκύνημα, το σπουδαιότερο στη Κρήτη, συνέρεαν προσκυνητές (θρησκευτικός τουρισμός) απ΄ όλο το Νησί.

Ένα πολύ σπουδαίο στοιχείο που μας δίνει ο γεωγράφος-ιστορικός Παυσανίας μέσα από τις περιγραφές του για την Ελλάδα το 150 π.Χ. είναι ότι διέθετε για τους ταξιδιώτες ένα από τους πρώτους τουριστικούς οδηγούς. Eπίσης η Pax Romana (λατινική φράση που μεταφράζεται ως “Ρωμαϊκή Ειρήνη” (διήρκεσε απο το 27 π.Χ. μέχρι το 180 μ.Χ.) παρείχε λεπτομερή στοιχεία για τους τόπους που έχρειζαν επίσκεψης.

Επίσης ο γεωγράφος-ιστορικός Ηρόδοτος (480-421 π.Χ.) ήταν ένας από τους πρώτους ταξιδιώτες – τουρίστες ο οποίος κατέγραφε με λεπτομέρεια τα ήθη, τα έθιμα, τις θρησκείες και τις τέχνες των τόπων που επισκεπτόταν.

Ο αθλητικο-θρησκευτικός τουρισμός (Ολυμπιακοί αγώνες 775 π.Χ.) ήταν μια αθλητικο-θρησκευτική εκδήλωση στα πλαίσια, κάθε τέσσερα χρόνια, μετακίνησης πληθυσμών που τον κύριο κορμό των αθλητικών αγώνων συμπλήρωναν πολιτιστικές δραστηριότητες. Τα Πύθια στους Δελφούς που περιελάμβαναν αγώνες αρμάτων, διαγωνισμούς τραγουδιού και θεατρικές παραστάσεις ήταν μια μορφή εναλλακτικού τουρισμού.

Επίσης ο ιαματικός-θεραπευτικός τουρισμός αρκετά διαδεδομένος στην αρχαιότητα, συνδύαζε, με τις μετακινήσεις των πληθυσμών, το ωφέλιμο και το αναγκαίο με την ανάγκη της φυγής και της απόδρασης.

Τέλος, τα εκπαιδευτικά ταξίδια των Ρωμαίων στην αρχαία Ελλάδα καθώς και των Ελλήνων και των Ρωμαίων στην Αίγυπτο, ήταν μια μορφή τουρισμού.

Στην αρχαία Ελλάδα που λατρευόταν ο Ξένιος Ζεύς ως προστάτης των οικοδεσποτών και των φιλοξενουμένων, η φιλοξενία είχε ισχύ νόμου και οι κάτοικοι των πόλεων που διεξαγόταν μεγάλα θρησκευτικά και αθλητικά γεγονότα, δέχονταν αφιλοκερδώς τους επισκέπτες στα σπίτια τους. Από τις ανάγκες που προέκυψαν από τις μετακινήσεις των ανθρώπων δημιουργήθηκαν και τα πρώτα ξενοδοχειακά καταλύματα. Τα πρώτα πανδοχεία (εγκαταστάσεις ή οικοδομήματα όπου οι ταξιδιώτες έβρισκαν φαγητό και ποτό βρίσκονταν στην ύπαιθρο κατά μήκος εθνικής οδού), εντοπίστηκαν στην Κρήτη και η λειτουργία τους χρονολογείται από το 1500 π.Χ.

Η αύξηση των μετακινήσεων που όπως γράψαμε στην αρχή οφειλόταν στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου και στην αύξηση του ελεύθερου χρόνου, συνδέεται στενά με την αύξηση και την βελτίωση του οδικού δικτύου, την παροχή υπηρεσιών, τα πανδοχεία, της οδικής ασφάλειας, των πάσης φύσεως καταστημάτων. Στην αρχαία Ρώμη το κράτος προκειμένου να εξασφαλίσει τη διανυκτέρευση των ταξιδιωτών κατασκεύασε κατά μήκος των μεγάλων οδικών αρτηριών πανδοχεία όπου οι ταξιδιώτες μπορούσαν να γευματίσουν και να κοιμηθούν δωρεάν. Τον 5ο π.Χ. αιώνα χρονολογείται το πρώτο ελληνικό πανδοχείο με δυναμικότητα εκατόν πενήντα δωμάτια σε δυο επίπεδα. Ανακαλύφθηκε στις Πλαταιές Βοιωτίας κοντά στο ναό της Ήρας.

Σημείωση: Στοιχεία αντλήθηκαν απο το βιβλίο του Στέλιου Βαρβαρέσου “Οικονομική του Τουρισμού”.