Ο ρόλος του πατέρα, στην φροντίδα του παιδιού…

Η επιρροή των γονέων στη γνωστική, κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών τους είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Η συμβολή του πατέρα, ωστόσο, είχε αγνοηθεί μέχρι το 1976, με τις πρώτες θεωρίες και τα ευρήματα ερευνών να δίνουν έμφαση στον ρόλο της μητέρας για την αγωγή του παιδιού (Pruett, 1998). Πολλοί κοινωνικοί επιστήμονες αμφέβαλλαν για τον σημαντικό χαρακτήρα της πατρότητας στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού, προσδίδοντάς της έναν δευτερεύοντα ή έμμεσο ρόλο. Τις τελευταίες δεκαετίες, ωστόσο, οι μελέτες επικεντρώνονται στη σχέση πατέρα-παιδιού, με τα αποτελέσματα να καταδεικνύουν ότι ο πατέρας μπορεί να επηρεάσει εξίσου με τη μητέρα την πορεία της ανάπτυξης του παιδιού, τόσο θετικά, όσο και αρνητικά (Lamp, 2004).

Ο πατέρας συνειδητοποιεί τον ρόλο του, καθώς αλληλεπιδρά με τα μέλη της οικογένειάς του, αναλαμβάνει ευθύνες και απολαμβάνει τα οφέλη που απορρέουν από την πατρότητα. Η διαδικασία αυτή ξεκινάει πριν από τη γέννηση του παιδιού. Η παρουσία και η συμμετοχή του στις τακτικές καθορισμένες επισκέψεις στο γυναικολόγο είναι πολύ βοηθητική τόσο για την έγκυο, όσο και για τον ίδιο. Η στάση του βοηθάει τη γυναίκα να νιώσει μεγαλύτερη ικανοποίηση για την επικείμενη μητρότητα, ενώ η συναισθηματική υποστήριξη που της προσφέρει επηρεάζει θετικά την ίδια και το βρέφος. Η γυναίκα αισθάνεται σιγουριά και ασφάλεια, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι πιθανότητες να γεννήσει ένα υγιές μωρό και ο ίδιος προετοιμάζεται για την ενεργό συμμετοχή του στην αγωγή του παιδιού (Παναγιωτίδου – Πράπα, 2006).

Η παρουσία του στον τοκετό βοηθάει τη μητέρα να εστιάσει στα θετικά συναισθήματα που βιώνει, με αποτέλεσμα να παρουσιάζει μειωμένη ανάγκη λήψης φαρμακευτικής αγωγής. Οι εκδηλώσεις χαράς του πατέρα για τη γέννηση του παιδιού του είναι θερμότερες όταν έχει βιώσει αυτήν την εμπειρία, ενώ είναι σημαντική και η συμβολή του στο μεγαλύτερο παιδί για την αποδοχή της άφιξης του καινούριου μέλους στην οικογένεια.

Ερευνητικά δεδομένα καταδεικνύουν τα οφέλη στην κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού, όταν ο πατέρας εμπλέκεται στην ανατροφή του από τη βρεφική ηλικία. Τα παιδιά αυτά νιώθουν περισσότερη συναισθηματική ασφάλεια, σιγουριά και αυτοπεποίθηση, εξερευνούν ενεργητικά το περιβάλλον τους, ενώ συνάπτουν καλύτερες κοινωνικές σχέσεις καθώς μεγαλώνουν (Craig, 2006). Αυτό μπορεί να οφείλεται και στο γεγονός ότι η κατοπινή έκφραση της πατρότητας σχετίζεται άμεσα με τη συχνότητα με την οποία ο πατέρας παίρνει στα χέρια του το μωρό του τις πρώτες έξι εβδομάδες της ζωής του.

Θα πρέπει να τονιστεί ότι ο ρόλος του πατέρα διαφοροποιείται από εκείνον της μητέρας. Η μητέρα ασχολείται με την διατροφή, τη φροντίδα και την καθαριότητα του παιδιού, ενώ έχει την τάση να του μιλάει τρυφερά ή να μιμείται τους ήχους που βγάζει. Επιδιώκει να τραβήξει την προσοχή του παιδιού με διάφορα αντικείμενα και προτιμάει τα παραδοσιακά παιχνίδια ή τις διανοητικές δραστηριότητες. Ο πατέρας εκδηλώνεται περισσότερο με απτικά ερεθίσματα και συμβάλλει στην ανάπτυξη του παιδιού προτιμώντας το ενεργητικό παιχνίδι, διάφορες διασκεδαστικές δραστηριότητες και την γρήγορη εναλλαγή της έντασης στο παιχνίδι. Για τον λόγο αυτό τα παιδιά 2,5 χρονών επιλέγουν τον πατέρα τους για συμπαίκτη. Αναλαμβάνει, επίσης, να οργανώσει τις ενέργειες του παιδιού (διευθέτηση χώρου στο σπίτι, ενθάρρυνση εξερευνητικών τάσεων, προμήθεια παιχνιδιών και βιβλίων του ενδιαφέροντός του κλπ), ενώ το κατευθύνει στη διαχείριση των ερεθισμάτων που δέχεται από το περιβάλλον του, προσφέροντάς του με τον τρόπο αυτόν εφόδια για την κατοπινή κοινωνική και γνωστική του εξέλιξη.

Κατά τη διάρκεια της νηπιακής ηλικίας ο πατέρας θεωρείται από το παιδί σύμβολο δύναμης και εξουσίας, προσφέροντάς του έτσι μία αίσθηση ασφάλειας και προστασίας. Το γεγονός αυτό θέτει τις βάσεις για την κοινωνικοποίηση, την αυτονομία και την ψυχική οργάνωση του παιδιού. Περνώντας χρόνο με το παιδί του το βοηθάει να αποκτήσει αυτοπεποίθηση, που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για τη σύναψη υγιών σχέσεων με τους άλλους.

Σημαντικά είναι τα οφέλη της εμπλοκής του στη διαπαιδαγώγηση του παιδιού και κατά την παιδική ηλικία, καθώς το καθοδηγεί στην επίλυση των καθημερινών του προβλημάτων, με αποτέλεσμα να αποδίδει καλύτερα στο σχολείο και να ανταποκρίνεται καλύτερα στις διαπροσωπικές του σχέσεις. Τα ερεθίσματα που λαμβάνει το παιδί μέσα από την αλληλεπίδραση με τον πατέρα του, το βοηθάνε να αναπτύξει τη δημιουργική του σκέψη (Parke, 1987).

Στην εφηβεία μπορεί να επιτελέσει διαμεσολαβητικό ρόλο στις εντάσεις που ενδέχεται να προκύψουν ανάμεσα στη μητέρα και τον έφηβο. Παράλληλα, μπορεί να βοηθήσει τον έφηβο να διαχειριστεί όλες τις σωματικές και συναισθηματικές αλλαγές που υφίσταται στην ήβη λόγω της αύξησης των ορμονών, προλαμβάνοντας την εκδήλωση προβλημάτων συμπεριφοράς. Η επιρροή που ασκεί στις επιλογές και στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του αγοριού είναι μεγαλύτερη, καθώς αποτελεί ένα ιδιαίτερα ισχυρό πρότυπο για το ίδιο.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο συνολικός χρόνος απασχόλησης με τα παιδιά δεν είναι η σημαντική ειδοποιός διαφορά στην επίδραση που ασκούν οι γονείς. Η ποσότητα του χρόνου είναι λιγότερο σημαντική από την ποιότητα της αλληλεπίδρασης μαζί τους. Η πατρική αγάπη είναι πολύ σημαντική για την ολόπλευρη ανάπτυξη του παιδιού. Ο πατέρας που συμπεριφέρεται στο παιδί με στοργή και φροντίδα συμβάλλει στην επίτευξη της ψυχικής του υγείας και ευεξίας (Rohner & Veneziano, 2001).

Η επιρροή του πατέρα στο παιδί επέρχεται τόσο άμεσα, από την επαφή μαζί του όσο και έμμεσα, από την επίδραση που ασκεί στη συμπεριφορά της μητέρας. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα ερευνών, η ποιότητα της σχέσης των δύο γονέων επηρεάζει την ποιότητα της σχέσης μητέρας-παιδιού, ενώ ταυτόχρονα συμβάλλει και στη διαμόρφωση της ταυτότητας του φύλου του. Το κορίτσι εξοικειώνεται με το ανδρικό πρότυπο και τον τρόπο συμπεριφοράς του πατέρα. Οι σχέσεις του πατέρα με την μητέρα προσφέρουν στα παιδιά την ευκαιρία να παρατηρήσουν όλες τις πτυχές της συμπεριφοράς δύο συζύγων. Περισσότερο σημαντική είναι η παρουσία του για το αγόρι. Όσο μικρότερο είναι σε ηλικία το αγόρι τόσο περισσότερο χρειάζεται την επαφή με τον πατέρα του. Αποτελεί το πρότυπο που σαν μικρός το μιμείται και σαν μεγάλος θέλει να ταυτιστεί μαζί του.

Οι επιπτώσεις τόσο της φυσικής όσο και της ψυχολογικής απουσίας του πατέρα στην ανάπτυξη του παιδιού είναι σημαντικές και συνδέονται με δυσκολίες στην κοινωνικοποίηση, σχολική αποτυχία, συναισθηματικό κενό και προβλήματα συμπεριφοράς (π.χ εκδήλωση επιθετικότητας). Το αγόρι δεν έχει το ιδανικό πρότυπο για να ταυτιστεί και το κορίτσι δημιουργεί μία σχέση εξάρτησης με τη μητέρα του, αντιμετωπίζοντας με καχυποψία το άλλο φύλλο. Στην εφηβεία τόσο το αγόρι όσο και το κορίτσι διακατέχονται από αισθήματα ανασφάλειας και άγχους, αργούν να ωριμάσουν, είναι επιρρεπή στη χρήση ουσιών, ενώ είναι πολύ πιθανό να ξεκινήσουν πρόωρα τη σεξουαλική τους δραστηριότητα. Οι επιπτώσεις μειώνονται αν το παιδί έχει τακτική κοινωνική επαφή με κάποιο άλλο αρσενικό πρότυπο στο περιβάλλον του ή αν η απουσία του πατέρα επέλθει μετά τη συμπλήρωση του πέμπτου έτους της ηλικίας του, αφού θα έχει διαμορφώσει την ταυτότητα του φύλου του (Domoney et al, 2013).

Η πατρότητα είναι το ίδιο επωφελής και αναγκαία για το παιδί με τη μητρότητα. Το παιδί αισθάνεται ιδιαίτερη ικανοποίηση όταν λαμβάνει τη φροντίδα του πατέρα, ενώ ταυτόχρονα ο ίδιος αισθάνεται πληρότητα από τις συγκινήσεις που του προσφέρει η αλληλεπίδραση με το παιδί του. Ο πατέρας που προσφέρει στοργή και ασφάλεια στο παιδί δημιουργεί τα θεμέλια για την ψυχική του ισορροπία (Berk, 2012). Επομένως, κρίνεται αναγκαία η συμβολή του στην ανατροφή, τη φροντίδα και τη διαπαιδαγώγηση του παιδιού, ώστε να το βοηθήσει να αναπτύξει στο μέγιστο το δυναμικό του.