More

    Παγκόσμια ημέρα Αυτισμού: Οι διαταραχές αυτιστικού φάσματος

    Με αφορμή την παγκόσμια ημέρα Αυτισμού (2 Απριλίου), ένα άρθρο για τις Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος, όπως ονομάζονται στο επίσημο διαγνωστικό εργαλείο της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας (APA).

    Οι διαταραχές αυτιστικού φάσματος αποτελούν μία ομάδα διαταραχών που εντάσσονται στις αναπτυξιακές διαταραχές.

    Γράφει η Ηρακλεία Κουτουλάκη*

    Δηλαδή τα άτομα του αυτιστικού φάσματος έχουν έναν ρυθμό ανάπτυξης διαφορετικό από τον τυπικό.

    Επομένως, ενδέχεται να παρουσιάζουν μία καθυστέρηση ή ειδικά ελλείμματα σε κάποιους τομείς της ανάπτυξής τους, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις να υπερτερούν σε έναν τομέα του περιορισμένου ενδιαφέροντός τους. Το γεγονός ότι η κλινική εικόνα του αυτισμού δεν είναι ομοιογενής, αλλά κυμαίνεται από ηπιότερες μορφές (με ελάχιστα και σε ήπια μορφή αυτιστικά στοιχεία και φυσιολογική νοημοσύνη) μέχρι βαρύτερες μορφές (με πολλαπλά αυτιστικά στοιχεία συνοδευόμενα από βαριά νοητική καθυστέρηση) οδήγησε στον χαρακτηρισμό της ως διαταραχή «φάσματος» (spectrum disorder).

    Αυτό συνεπάγεται ότι το κάθε άτομο έχει τη δική του εικόνα και δεν είναι απαραίτητο να έχει όλα τα χαρακτηριστικά που αναφέρονται. Τα τυπικά συμπτώματα του συνδρόμου είναι δηλωτικά με τρόπο μοναδικό για το κάθε άτομο. Περιλαμβάνουν επίμονα ελλείμματα στην κοινωνική αλληλεπίδραση σε πληθώρα πλαισίων και περιορισμένα, επαναλαμβανόμενα ενδιαφέροντα (Κρουσταλάκης, 1994; Κάκουρος & Μανιαδάκη; 2003).

    Ιδιαίτερα σημαντική κρίνεται η έγκαιρη διάγνωση και η πρώιμη παρέμβαση, καθώς οι διαταραχές αυτιστικού φάσματος αφορούν μία κατάσταση που γίνεται πιο έκδηλη με την ανάπτυξη και την ωριμότητα του ατόμου (Plimley, Bowen, & Morgan, 2007). Οι πρώιμοι δείκτες ανίχνευσης υποδηλώνουν ελλείμματα από την βρεφική ακόμα ηλικία στην κοινωνική συναλλαγή, καθώς και στερεότυπα μοτίβα σκέψης ή συμπεριφοράς.

    Ειδικότερα, στα παιδιά με Διαταραχές αυτιστικού φάσματος παρατηρείται απουσία βλεμματικής επαφής και μειωμένη ανταπόκριση στο κάλεσμα του ονόματός τους. Δεν εκδηλώνουν συχνά ενδιαφέρον για τους άλλους, δυσκολεύονται να δείξουν απομακρυσμένα αντικείμενα και δε συμμετέχουν σε παιχνίδια αλληλεπίδρασης. Δεν χαμογελούν ή δεν απαντούν λεκτικά στην προσοχή ενήλικα, ενώ αδυνατούν να μιμηθούν τις κινήσεις του.

    Η παιδική φλυαρία απουσιάζει στους 12 μήνες, δεν εκφέρουν τουλάχιστον 3 λέξεις στους 16-18 μήνες και δε σχηματίζουν προτάσεις δύο λέξεων στην ηλικία των 24 μηνών. Δεν αναπτύσσουν συμβολική σκέψη στους 18 μήνες, δεν παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την ομάδα των συνομηλίκων τους στους 24 μήνες ή τους προσεγγίζουν ακατάλληλα, χωρίς να το αντιλαμβάνονται, εκδηλώνοντας συχνά επιθετικές συμπεριφορές.

    Επιπρόσθετα, παρουσιάζουν υπερβολική προσκόλληση σε ρουτίνες και υπερβολική αντίσταση στην αλλαγή της καθημερινότητάς τους, βιώνοντας άγχος ακόμα και για μικρές αλλαγές. Εκδηλώνουν περιορισμένα ενδιαφέροντα και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές όπως αμφιταλαντεύσεις του κορμού, της κεφαλής ή των άκρων, τοποθέτηση αντικειμένων στη σειρά και συνεχή ενασχόληση με αντικείμενα με μη λειτουργικό τρόπο.

    Χρησιμοποιούν επαναλαμβανόμενο λόγο και δεν διατυπώνουν συναισθήματα για τον εαυτό τους ή τους άλλους. Βαδίζουν στις μύτες των ποδιών τους και παρατηρούν λεπτομέρειες με επίμονο τρόπο, όπως για παράδειγμα τις κινήσεις των δαχτύλων τους.

    Ιδιαίτερη είναι και η αντίδραση τους σε αισθητηριακά ερεθίσματα, εκδηλώνοντας υπερδιέγερση ή υποδιέγερση σε αισθητηριακές πληροφορίες. Χαρακτηριστική είναι η ασυνήθιστη αντίδρασή τους σε ήχους, η έντονη τάση τοποθέτησης αντικειμένων στο στόμα τους, η επίμονη προσήλωση του βλέμματός τους σε συγκεκριμένα αντικείμενα και οι ασυνήθιστες αντιδράσεις τους αναφορικά με τη γεύση, την αφή, την ακοή και την όσφρησή τους.

    Είναι σημαντικό, επίσης να σημειωθεί ότι συχνά παρατηρείται μία παλινδρόμηση σε προηγούμενα στάδια της ανάπτυξής τους, όπως απώλεια λόγου ή κοινωνικών δεξιοτήτων, συνήθως κατά την ηλικία των 15-24 μηνών (APA, 2013; Autism Checklist, 2004; Blackwell & Niederhauser 2003; Frith, 1999; Κυπριωτάκης, 1995; Μπεζεβέγκης, 1987; Σταμάτης, 1987; Turner, 1999; Volkmar, Paul, Klin& Cohen, 2005).

    Τα παιδιά ή οι ενήλικες με διαταραχές αυτιστικού φάσματος αξιολογούνται ψυχοεκπαιδευτικά ως προς τους βασικούς τομείς της ανάπτυξής τους, όπως είναι ο τομέας της Αυτοεξυπηρέτησης, ο τομέας της Κοινωνικοποίησης, ο Γνωστικός τομέας, ο Κινητικός τομέας και ο τομέας της Λεκτικής και μη Λεκτικής Επικοινωνίας. Τα Παρεμβατικά προγράμματα σχεδιάζονται με βάση τις ανάγκες και τα ειδικά ελλείμματα των ατόμων στους τομείς της ανάπτυξής τους, χρησιμοποιώντας τις δυνατότητές τους ως θεμέλιο για την ανάπτυξη των τομέων που υπολείπονται.

    Σημαντική κρίνεται παράλληλα η αξιολόγηση και η συμβουλευτική υποστήριξη της οικογένειας του παιδιού. Οι γονείς οφείλουν να κατανοήσουν ότι σε καμία περίπτωση δε φέρουν οι ίδιοι καμία ευθύνη για την ιδιαιτερότητα του παιδιού τους, αλλά ότι αντίθετα, μπορούν να συμμετάσχουν ενεργά σε ένα εκπαιδευτικό και θεραπευτικό πρόγραμμα καταρτισμένο για το παιδί τους, συμβάλλοντας αποφασιστικά στη βελτίωση της συμπεριφοράς του.

    Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η μείωση του άγχους και της έντασης που βιώνουν στην καθημερινή συναλλαγή με το παιδί τους, τα επίπεδα των οποίων έχουν διαπιστωθεί ιδιαίτερα υψηλά (Harris, 1983).

    Βιβλιογραφικές Αναφορές

    American Psychiatric Association (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th Rev. ed). Washington DC: Author.

    Autism Checklist < www.autism-pdd.net/checklist.html > (2004, January 7).

    Blackwell, J., & Niederhauser, C. (2003). Diagnose and manage autistic
    children. The Nurse Practitioner, 28 (6), 36-43.

    Harris, S. L. (1983). Families of the developmentally disabled: A guide to behavioral intervention. Elmsford, NY: Pergamon Press.

    Κακούρος, Ε., & Μανιαδάκη, Κ. (2003). Ψυχοπαθολογία παιδιών και εφήβων,
    αναπτυξιακή προσέγγιση. Αθήνα: Τυπωθήτω.
    Κρουσταλάκης, Γ. (1994). Παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες στην οικογένεια και το
    σχολείο. Αθήνα: Ιδιωτική έκδοση.

    Κυπριωτάκης, Α .(1995). Τα αυτιστικά παιδιά και η αγωγή τους.
    Ηράκλειο: Φαίδρα Κυπριωτάκη.

    Μπεζεβέγκης, Η. (1987). Εξελικτική ψυχοπαθολογία (Vol.1). Αθήνα:
    Εκδόσεις Πανεπιστημίου Αθηνών.
    Plimley, L., Bowen, M., & Morgan, H. (2007). Autistic spectrum disorders in the early years. London: Paul Chapman.

    Σταμάτης, Σ. (1987). Οχυρωμένη σιωπή. Αθήνα: Εκδόσεις Γλάρος.

    Turner, M. (1999). Annotation: Repetitive behaviour in autism: A review of psychological research. Journal οf Child Psychology and Psychiatry, 40 (6), 839-849.

    Volkmar, F. R., Paul, R., Klin, A., & Cohen, D. ( 2005). Handbook of autism and pervasive developmental disorders: Diagnosis, development, neurobiology, and behavior (3rd ed.). Hoboken, N.J: John Wiley & Sons.

    *Ψυχολόγος-Παιδοψυχολόγος
    MSc Σχολικής Ψυχολογίας
    Σύμβουλος Εκπαιδευτηρίων Θεοδωρόπουλου
    Μετεκπαιδευθείσα στη Γνωσιακή –
    Συμπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία Ενηλίκων

    Υψηλαντών 25, Χανιά, Τηλ. 2821070084 – 6947665079

    Email: [email protected]Web site: irakleia-koutoulaki.gr

    ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ